|
|
 |
|
 |
| Saanen
Süt Keçilerinin Beslenmesi |
| SÜT
KEÇİLERİNİN BESLENMESİ |
| Süt
keçilerin beslenmesinde, kritik
sayılan başlıca üç dönem vardır.
Bunlar sırasıyla, teke katımı
ya da çiftleşme dönemi, gebeliğin
son 1-1.5 ayı ve oğlaklamayla
başlayan süt döneminin ilk iki
ayıdır. Bu dönemlerde süt keçilerine
elden verilecek yemlerin miktar
ve niteliği, verimliliği etkiler.
|
| |
| TEKE
KATIM DÖNEMİ BESLENMESİ |
| 1.
Keçilerin beslenmesi |
| Teke
katımı zamanında, daha kaliteli
bir beslemenin uygulanmasında
birçok yarar vardır Bu yararlar
arasında sırasıyla; keçilerin
tekeye gelme süresinin kısaltılması(aşımların
toplulaştırılması), ikizliğin
artırılması, gebe kalma oranını
yükseltilmesi ve gebeliği başarıyla
sürdürülmesi sayılabilir. Buna
aşım ya da katım dönemi beslemesi
adı verilir. Teke katım dönemi
beslemesi yaklaşık 4-6 haftalık
bir süreyi kapsar. Bu süre içinde
süt keçilerine 1-1.5 kg a kadar
kuruot ve 250-300 g arpaya eşdeğer
karma yem verilebilir. Ancak,
keçiler dışarıda otluyorsa,
ayrıca kuruot vermeye gerek
yoktur, yalnız karma yem verilir. |
| 2.
Tekelerin beslenmesi |
| Aşım
döneminde tekenin beslenmesine
de özen gösterilmelidir. Tekelere
verilecek karma yem, döl suyunun
(meni) verimini ve kalitesini
artırır, onları aşımda daha
zinde tutar. Tekelerin beslenmesine,
aşım döneminden önce başlanarak
verilen toplam yem %10-15 düzeyinde
artırılır. Bu düzey aşım dönemi
boyunca, hatta aşımdan sonra
4-5 hafta daha sürdürülür. Teke
katım döneminde, serbest olarak
yedirilen kaliteli kuruot yanında
teke başına günde 300-500 g
tahıl karışımı yem verilir.
Teke katım döneminde, keçi ve
tekelerin mineral madde ihtiyaçlarını
karşılamak için yalama taşından
yararlanılmalıdır. |
| |
| GEBELİĞİN
SON DÖNEMİ BESLENMESİ |
| Gebe
keçilerde gebeliğin son 1.5
ayı oğlağın ana karnında en
hızlı büyüdüğü ve memenin giderek
geliştiği döneme rastlar. Bu
dönemde dengeli ve yeterli beslenen
anaç keçilerin oğlakları iri
doğar ve memenin süt üretme
gücü uyarılır. Ayrıca ananın
güçlü kalması da sağlanır. Bu
durum, ikiz doğurma olasılığı
yüksek süt keçilerinde önem
kazanır. Gebeliğin son döneminde
yem tüketimi azalır. Bununla
birlikte, karma yem içeriğinin
protein, enerji ve mineral yoğunluğu
artırılmalıdır. Enerji düzeyi,
karma yemdeki buğdaygil dane
yemin yüzdesini yükselterek
artırılmalıdır. Diğer yandan
kalsiyum düzeyi artırılır, ancak
süt humması riskini azaltmak
için gebeliğin son iki haftasında
düşürülmelidir. Sütçü keçi başına
verilecek karma yem miktarı,
40-50 kg lık keçiler için gebeliğin
ilerleyen dönemlerinde 200 g
dan başlayarak 600-700 g kadar
yükseltilebilir. Kaliteli kuruot
miktarı 0.5 ile 0.8 kg arasında
değişebilir. |
| |
| SÜT
VERİMİNİN İLK DÖNEMİ BESLENMESİ |
| Süt
keçilerinde süt veriminin en
yüksek olduğu dönem, oğlaklamadan
sonraki ilk 6-8 haftalık dönemdir.
Bu dönemde, en yüksek düzeyde
süt elde etme, bununla birlikte
anayı sağlıklı tutmak için dengeli
ve yeterli bir besleme düzeni
gereklidir. Ananın süt miktarının
yeterli olması, aynı zamanda
süt emen oğlakların hızlı gelişmesi
açısından da önemlidir. Sağmal
keçiler için iki seçenekli süt
karma yemiyle besleme sistemi
uygulanabilir; Sağmal keçiler,
süt verimlerine göre gruplandırılır.
Süt yemi karması sağım sırasında,
öncesinde ya da sonrasında verilebilir.
En yaygın olarak uygulanan sistem,
sağım sonrası yemlemedir. Her
bir sağmal keçi, süt verimine
göre yemlenebilir. Ancak bu
uygulama, çok yüksek verimli
keçiler için geçerlidir.Üretilen
her litre süt için, kuruotun
dışında 400-600 g süt yemi karması
hesaplanır. Süt yemi karması,
%16 ham protein ve ortalama
700 kcal net enerji içermelidir.
Yem fabrikalarından alınacak
süt yemi dışında, yetiştiricilerin
kendileri de karma yem hazırlayabilirler.
Örneğin bir litre süt için keçilere
(350 g arpa + 100 g pamuk tohumu
küspesi) ya da (250 g arpa +100
pamuk tohumu küspesi + 100 g
mısır) karışımından oluşan karma
yem hazırlanabilir. Sağmal dönemde,
keçilere verilecek karma yemin
protein, vitamin, ve mineral
düzeyi kadar enerji içeriği
ve düzeyi de önemlidir. Enerji
kaynağı büyük ölçüde tahıllardan
karşılanmalıdır. |
| |
| SÜT
KEÇİLERİNİN BESLENMESİNDE TEMEL
İLKELER |
| Keçiler,
sığır ve koyunlardan farklı
olarak ağaç yaprakları ve dallarından
yem olarak yararlanabilirler.
Kaba yemler, genellikle hayvanların
yaşama gereksinimlerini karşılamada
kullanılmalıdır. Yeşil yemin
ve otlağın bulunmadığı dönemlerde,
keçilere kuru ot ve kuru yonca
verilmelidir. Keçilerin kaba
yem ihtiyacı şeker pancarı posasından
da karşılanabilir. Havuç, şalgam
gibi kök ve yumru yemler de
keçi beslemede kullanılabilir.
Ancak bunlar, iştaha göre değil
sınırlı verilmelidir. Süt keçilerinin
beslenmesinde genellikle sağmal
dönemde yeşil silo yemlerinden
yararlanılabilir. Verilecek
silo yemi miktarı, keçilerin
günlük kurumadde ihtiyacının
%40-60 ını karşılayacak düzeyde
olmalıdır. Silo yemleri, sağımdan
3-4 saat önce yedirilmelidir.
Günlük silaj miktarı 1-3 kg
kadar olabilir. Yüksek süt verimli
keçilerin ihtiyaçlarını tam
olarak karşılayabilmek için
kaba yemlerin karma yemlerle
desteklenmesi zorunludur. Keçilere
verilecek karma yemin enerjisi,
mısır ve buğdaygil dane yemler
ve bunların değirmencilik artıklarından,
protein ihtiyacı pamuk, ayçiçeği
gibi yağlı tohum küspelerinden
karşılanmalıdır. |
| |
| SÜT
KEÇİLERİNİN OTLATILMASI |
| Türkiye’de,
az sayıda yetiştirilen süt tipi
keçilerin dışında kıl keçilerin
yaşama ve verim payı ihtiyaçları
çoğunlukla mer’adan karşılanır.
Keçi mer’aların ağırlığını da
orman mer’aları oluşturur. Orman
mer’alarından yararlanan keçi
sayısı, getirilen sınırlamalar
nedeniyle azalmaktadır. Bu bağlamda
kıl keçi sayısında gözlemlenen
azalma, melez süt keçisi yetiştiriciliğinin
geliştirilmesiyle de ivme kazanabilir.
Ancak şimdiki durumda bile denetimli
ve birörnek otlatma yapılarak,
hem orman mer’alarının aşırı
sömürülmesi engellenebilir,
hem de keçilerin gereksinimleri
daha yüksek düzeyde karşılanabilir.
Denetimli ve birörnek otlatma
için aşağıdaki noktalara dikkat
edilmelidir;
|
| |
| * Sürü
büyüklüğü 100-150 baş
keçiyi aşmamalıdır. |
| * Sürü
mer’aya en çok 100 m.
genişlikte ve 50 m derinlikte
birörnek bir şekilde dağıtılmalıdır.
|
| * Keçiler
dakikada 4-5 m yol alacak
bir hızda yürütülmelidir.
Çoban sürünün önünde yürümelidir.
Olası ise bir yardımcısı
olmalıdır. |
| * Koruma
amacıyla 80-100 baş keçiye
bir köpek hesaplanmalıdır.
|
| * Geniş
alanlı mer’alarda otlatmaya
mer’anın bir kenarından
başlanmalı, 150-200 m
genişlikte bir şerit sonuna
kadar otlatılmalı, sona
ulaşıldığında geri dönülerek
şerit bir kez daha otlatılmalıdır.
|
| * Engebeli
mer’larda otlatmaya eteklerden
ve yemin en iyi geliştiği
yerden başlanmalı, keçiler
daha sonra yukarıya doğru
yavaş yavaş tırmandırılmalıdır.
|
| * Sıcak
mevsimlerde, sabah güneş
henüz etkili değilken
sürü doğuya doğru, sıcak
bastırınca kuzeye, akşam
üzeri de batıya doğru
sürü güdülmelidir.
|
| * Rüzgarlı
havalarda, sabah ve akşam
döneminde sürü rüzgar
yönünde, öğleyin ise rüzgara
karşı yönlendirilmelidir.
|
| * İlkbahar
ve sonbahar aylarında
hayvanlar tam gün olarak
otlayabilirler. Ancak
keçiler yazın sıcaktan
dolayı öğle sırasında
otlamayı sevmezler ve
mer’adan yeterince yararlanamazlar.
Bu nedenden dolayı gündüzün
gölgeliklerde dinlendirilmeli,
akşam üzeri mer’aya çıkarılmalı
ve otlatma gece sürdürülmelidir.
|
| * İlkbaharda,
sabah saatlerinde kırağıya
dikkat etmeli, kırağı
çözüldükten sonra mer’aya
sokulmalıdır. |
|
| |
| DOĞAL
(ANALI) BÜYÜTME |
| Türkiye’de
keçicilik işletmelerinde oğlaklar
genellikle doğal yöntemle yani
2-3 ay süreyle anasının yanında
bırakılıp onu emmesini sağlayarak
büyütülür. Emiştirme döneminin
süresi, işletmeden işletmeye
ayrım gösterebilir. Ortalaması
60 gün olarak kabul edilebilir.
|
| 1.
Oğlakların Yavrulukta Büyütülmesi
|
| Süt
keçiciliğine yönelecek işletmelerde
oğlak verimi artacaktır. Bu
durumdaki işletmelerde ikiz
ya da üçüz oğlakların hızlı
gelişmesini sağlamak, yemden
yararlanmayı hızlandırmak ve
sütten kesimden sonra oluşabilecek
stresin etkisini azaltmak amacıyla
yavruluk(*), adı verilen düzenlemelerden
yararlanılabilir. Yavruluklarda
aynı zamanda temiz ve taze su
bulundurulur. |
| *
Yavruluktan yararlanılarak
uygulanan beslemede dikkat
edilecek konular şunlardır:
|
| *
Yavrulukta oğlakların
önünde taze ve sürekli
yem bulunması çok önemlidir.
|
| *
Asla yavruluk boş bırakılmamalıdır.
|
| *
Oğlaklar, yavrululuklara
büyütme dönemine geçerken
yavaş yavaş alıştırılmalıdır.
Aksi durumda, birden bire
başlayacak fazla karma
yem tüketimi Çelerme’ye
(Enterotoksemi) neden
olabilir. |
| *
Yemlikler, su, yağmur,
kar gibi istenmeyen etmenlerden
korunmalı ve bütün yemlikler
karma yem ile dolu olmalıdır.
|
| *
Islak yemler küflü olabilir,
bu nedenle yemlikler,
sık sık denetlenmeli,
bozuk yemler varsa yemlikten
uzaklaştırılmalıdır. |
| *
Özellikle karma yemliklerdeki
yem akış hızı çok iyi
denetlenmelidir.
|
| *
Derin ve eğimli karma
yem yemlikler, oğlaklar
için bir tehlike oluşturabilir.
Bu da oğlaklarda ölüme
neden olabilir. |
| *
Açık yemlikler, oğlak
büyütmede kullanılabilir.
Ancak yemlikler sık temizlenmeli
ve en az günde iki kez
doldurulmalıdır. |
| *
Açık yemlikler kullanıldığında
oğlaklar, kim zaman yemliklerin
içine girerek idrar ve
dışkı yaparlar. Bu durum
aynı zamanda yem kaybına
neden olur. |
|
| 2.
Oğlak Büyütmede Kullanılan Yavruluk
|
| Yavruluğun
ölçüleri incelendiğinde dikey
çubuklar arası aralık 12.5-15
cm, çubukların yerden yükseklikleri
ise 50 cm olmalıdır. Oğlakların
geçecekleri alanın yüksekliği,
en az 120 cm olmalıdır. Dayanıklı
ve uzun süre kullanılacak yavruluk
kapısı, metalden yapılmalı,
tercihen 2.5 cm ya da 3.5 cm
kalınlığındaki paslanmaz çelik
kullanılmalıdır. Kapı tahtadan
yapılacaksa, sağlam olmalıdır.
Ancak kullanım süresi, metal
kapılara göre daha kısa olacaktır.
Yavruluklar, oğlakların gün
boyunca bölme içinde gezindikleri
suluk, gölgelik ve diğer yapılara
yakın olmalıdır. Oğlaklar, özellikle
karınları doyurunca zıplama,
tırmanma ya da diğer oyun davranışlarında
bulunur. Bu amaçla yavruluk
yakınlarına ağaç kütük, kaya
parçası gibi cisimler konularak
oğlakların oynamalarına yardımcı
olunur. |
| |
| ANASIZ
(YAPAY) BÜYÜTME |
| Anasız
büyütme, özellikle oğlak veriminin
yüksek, buna karşılık keçi sütünün
yüksek fiyatla değerlendirildiği
ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır.
Türkiye’de de süt keçiciliğinin
gelişmesine koşut olarak oğlakların
büyütülmesinde anasız büyütme
devreye girebilir.Anasız büyütmede
oğlaklar, doğar doğmaz analarından
ayrılarak, özel biberonlarla,
ya da özel emzikli kovalarla
elden emzirilir. Bu büyütme
yönteminde oğlakların besin
gereksinimi ana sütü, ya da
aynı besin değerindeki ve “yapay
süt” olarak adlandırılan özel
mamalarla karşılanır. Bu büyütme
yönteminde, yeni doğan oğlakların
ilk birkaç hafta her türlü çevresel
etkilerden korunacakları bir
ortamda bulundurulmaları gerekir.
Özellikle çevre sıcaklığının
önemi büyüktür. Oğlaklara sıcaklık
bakımından rahat bir ortam sağlamak
amacıyla reflektörlü ısıtıcı
lambalardan yararlanılır. Yaklaşık
90 cm yükseğe yerleştirilen
ve 250 watt gücündeki bu lambalardan
bir tanesi 15 oğlak için yeterli
kabul edilir. Bu yöntemde dikkat
edilecek noktalar şunlardır;
|
| |
| * Oğlaklar
aç kalmamalıdır, |
| * Ağıl
iyi bir şekilde havalandırılmalıdır,
|
| * Sıcaklık
12-18 o C arasında tutulmalıdır,
|
| * Temiz
ve sağlıklı bir ortam
sağlanmalıdır. |
|
| |
| Emiştirme
süresi 6-8 hafta ile 10 –12
hafta arasında değişebilmektedir.
Emiştirme süresinin ve oğlaklara
verilecek günlük yapay süt miktarının
belirlenmesinde öncelikle keçi
sütü ile yapay sütün, yani mamanın
besin değeri ve fiyatı dikkate
alınır. Yapay büyütmede genellikle
uygulanan emiştirme süreleri
ve tüketilen günlük süt miktarları
Çizelge 1 de verilmiştir.
|
| Anasız
büyütmede oğlaklara içirilecek
süt miktarı (ml)
|
| |
|
Günlük
süt tüketimi (ml)
|
| 6
hafta |
8
Hafta |
10
Hafta |
| 4
hafta iştaha göre |
6
hafta iştaha göre |
1
- 6 hafta 2250 ml |
| 5
hafta son 4 haftanın 1/2
si |
7
hafta son 4 haftanın 1/2
si |
7
- 8 hafta 2250 ml |
| 6
hafta son 5 haftanın 1/2
si |
8
hafta son 4 haftanın 1/2
si |
9
hafta 1140 ml |
| 7
hafta süt yok |
9
hafta süt yok |
10
hafta 570 ml |
| |
|
11
hafta süt yok |
|
| |
| Özellikle
keçi sütünün yüksek fiyatla
satıldığı yerlerde ve gerekli
emiştirme düzeneği olan işletmelerde
yetiştiriciler, oğlak büyütmede
ana sütü yerine süt ikame yemi
de kullanmaktadır. Ancak yapay
sütle besleme, özellikle sağlık
açısından dikkat ve titizlik
isteyen bir uygulamadır. Her
emiştirme sonrasında ekipmanların
temizliği çok önemlidir. Yapay
emiştirmede genellikle iki tip
emzik kullanılır. Bunların bir
türü plastik kovalara takılır.
Her kullanımdan sonra çıkartılır
ve temizlenir, bir sonraki emiştirmeye
hazırlanır. O takdirde oğlakları
emzikli kovalara alıştırmak
gerekir. Plastik tüpe bağlanan
emziklerde ise, sütün akış hızı
bir valf yardımıyla ayarlanır.
Bu tip emziklerin temizliği
daha zordur ve daha çok özen
ister. Temizlik ve sağlık koşullarına
dikkat edilmemesi durumunda
kanlı ishal (koksidiyoz) tehlikesi
ortaya çıkabilir. Yapay büyütme
yapılan keçicilik işletmelerinde
oğlak bölmelerinin alanı, yaşa
göre ve oğlak başına altlık
kullanılan beton tabanlı ağıllarda
1.8-2.4 m2, ızgara tabanlı ağıllarda
ise 0.6-1.2 m2 olarak hesaplanır. |
| |
| KALINTI
SÜTLE BÜYÜTME |
| Makine
ya da elle sağımla, keçiden
alınamayan ve bu şekilde memede
kalan sütle, oğlakların analarını
emzirerek büyütülmesine kalıntı
sütle büyütme denir. Bu yöntemle
keçilerden hem daha fazla süt
elde edilir, hem de oğlakların
normal gelişmeleri sağlanır.
Yöntem başlıca iki şekilde uygulanabilir
|
| |
| * Tek
sağım + Bir öğün oğlak
emiştirme |
| * Çift
sağım + Emiştirme |
|
| |
| 1.
Tek sağım + Bir öğün oğlak emiştirme
|
| Oğlakların
ağız sütünü 1-2 gün süreyle
emmesinden sonra tek sağım +
bir öğün oğlak emiştirme uygulamasına
başlanır. Tek sağımdan sonra
oğlaklar ana yanına bırakılır.
Sağım sabah yapılıyorsa, oğlaklar
akşama değin analarını emerler
ya da anaları mer'adan dönünce
emişlerine izin verilir, sonra
ayrılır. Sağım akşam yapılacaksa,
keçiler otlak dönüşü önce sağılır,
sonra oğlaklar ana yanına bırakılır.
Oğlaklar sabaha değin analarıyla
birlikte kalabilirler. Ancak,
keçiler otlağa çıkarılırken
ayrılır. Bu yöntem, oğlak verimi
yüksek melez sütçü keçilerde
ya da yerli ırklarda uygulanabilir.
|
| |
| 2.
Çift sağım + Emiştirme |
| Bu
yöntemde, oğlakların 1-2 gün
süreyle ağız sütü emmelerine
izin verilir. Daha sonra keçiler
sabah ve akşam sağılırlar. Sağımı
takiben kalıntı sütü emmek üzere
oğlaklar analarının yanına 20-30
dakika süreyle bırakılır. Bol
sütlü ve genellikle tek doğum
yapan keçilerde bu yöntem uygulanabilir.
|
|
|
|
|
|
|
|
